Απόβλητα εναντίον καρδιοπαθειών

Ανάμεσα στα λίγα πράγματα που μπορούμε να ισχυριστούμε ότι αποτελούν τον «εθνικό μας πλούτο», μια από τις κορυφαίες θέσεις κατέχει το ελαιόδεντρο. Πέρα από την άμεση οικονομική του συνεισφορά στο εθνικό ισοζύγιο, κεφαλαιώδους σημασίας είναι και η περιβαλλοντική καθώς ορίζει ένα υγιές, ως επί το πλείστον, οικοσύστημα, προσφέρει σημαντικά στο ποσοστό φυτοκάλυψης, βοηθά στην ποιότητα του αέρα. Παράλληλα όμως, συνεισφέρει αρνητικά με τη – συνεχώς μειούμενη είναι αλήθεια – χρήση λιπασμάτων και φυτοφραμάκων, την καύση των κλαδεμάτων και με την ανεξέλεγκτη διάθεση των παραπροϊόντων της επεξεργασίας της ελιάς, στο έδαφος και σε υδατοσυλλογές κάθε είδους και μεγέθους.

katsigaros

σχηματική παράσταση παραγωγικής διαδικασίας

Ας πάρουμε την ιστορία από την αρχή. Το βασικό προϊόν της ελιάς είναι το λάδι. Η βρώσιμη ελιά παίζει επίσης το ρόλο της αλλά ούτε την γενικευμένη χρήση ούτε τα οικονομικά αποτελέσματα του ελαιολάδου έχει. Επί αιώνες, το λάδι έβγαινε από την ελιά με πίεση. Είτε με την χρήση ανθρώπινης δύναμης, είτε με τη χρήση ζώων είτε με την χρήση μηχανών, ο στόχος ήταν να πιεστεί αρκετά ο καρπός της ελιάς και να μας δώσει το λάδι. Μόλις στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, η χρήση της πίεσης αντικαταστάθηκε με την φυγοκέντριση. Σε γενικές γραμμές και μιλώντας για την Ελλάδα, 3 μέθοδοι ελαιοτρίβησης υπάρχουν: τα υδραυλικά πιεστήρια, που τείνουν να εξαφανιστούν, η διφασική και η τριφασική η οποία κυριαρχεί με ποσοστά σχεδόν 90%.  Τριφασική λέγεται η μέθοδος η οποία δίνει στην έξοδό της τρία προϊόντα, τρεις φάσεις: Ελαιόλαδο, ελαιοπυρήνα και κατσίγαρο. Προφανώς η διφασική επεξεργασία δίνει δύο προϊόντα: λάδι και ελαιοπυρήνα.

Κατσίγαρος (ή λιόζουμο, ή μούργα) είναι το νερό που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διαδικασία παραγωγής λαδιού, γεμάτο με διάφορες προσμίξεις από όλα τα στάδια ελαιοτρίβησης. Ελαιοπυρήνα ονομάζεται το σύνολο των στερεών αποβλήτων (φλοιός, κουκούτσι, σάρκα). Τα παραπάνω παραπροϊόντα της βιομηχανίας ελαιολάδου γίνονται απόβλητα από τη στιγμή που «εγκαταλείψουν» το χώρο παραγωγής και διατεθούν σε κάποιον αποδέκτη.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα της παραγωγής ελαιολάδου είναι το μέγεθος και το πλήθος των παραγωγικών μονάδων (ελαιοτριβείων). Σύμφωνα με την κλαδική μελέτη της Τράπεζας Πειραιώς, παρότι ο αριθμός τους μειώθηκε σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν, το 2011 λειτουργούσαν στην Ελλάδα περισσότερα από 2000 ελαιοτριβεία με μέση παραγωγή περίπου 150 τόνους. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κανένα από τα μικρά ελαιοτριβεία δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις επιταγές της νομοθεσίας για τα χαρακτηριστικά των προς διάθεση αποβλήτων. Από την άλλη, τα απόβλητα των ελαιοτριβείων δεν είναι καθόλου αθώα, όπως πολλοί θέλουν να τα παρουσιάσουν.

Τα παραπάνω συνθέτουν μια πολύπλοκή και φαινομενικά δυσεπίλυτη εξίσωση όπου από τη μια έχεις έναν ολόκληρο κλάδο ο οποίος συμμετέχει σημαντικά στο Αγροτικό και Εθνικό Ακαθάριστο προϊόν, και από την άλλη το Περιβάλλον. Μπορούν αυτά τα δύο να «παντρευτούν» με τέτοιο τρόπο ώστε να έχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα;

Αριθμοί και στοιχεία ελαιολάδου και παραπροϊόντων

Μέχρι σήμερα, η διάθεση των αποβλήτων γινόταν είτε με άμεση διάθεση στο έδαφος, είτε σε γούρνες εξάτμισης, είτε σε παρακείμενα ρέματα, είτε απ’ ευθείας στη θάλασσα. Οι αρνητικές επιπτώσεις αυτών των πρακτικών είναι πολλές και κυμαίνονται από μέτριες έως σοβαρές, από απλή διάχυση δηλαδή οσμών, μέχρι υποβάθμιση της ποιότητας των υπόγειων υδάτων ή την πρόκληση ασφυξίας σε υδατοσυλλογές. Η προσπάθεια για κλασσική βιολογική επεξεργασία του κατσίγαρου με τη μέθοδο της ενεργού ιλύος αποτύγχανε λόγω του υψηλού ρυπαντικού φορτίου και της εποχικότητας της λειτουργίας.

Η τριφασική και η ελαιοπυρήνα των υδραυλικών πιεστηρίων μπορεί, με περαιτέρω επεξεργασία, να δώσει περισσότερα προϊόντα (πυρηνέλαιο, πυρηνόξυλο, κομπόστ, βιοαέριο, πέλετ, ζωοτροφή και άλλα).  Το ίδιο ισχύει και για την διφασική ελαιοπυρήνα, η αυξημένη όμως υγρασία της απαιτεί προεπεξεργασία και φυσικά αυξημένο τελικό κόστος.

Graphic1

Ο κατσίγαρος περιέχει φαινόλες και οργανικά οξέα σε μεγάλες ποσότητες, έχει φυτοτοξικές ιδιότητες και το περιεχόμενο σε αυτόν ελαιόλαδο, δεσμεύει το οξυγόνο σε υδατοσυλλογές προκαλώντας συνθήκες ασφυξίας για τους υδρόβιους οργανισμούς. Η ελαιοπυρήνα είναι δύσκολη στο χειρισμό και στην μεταφορά, ειδικά όταν προέρχεται από διφασικά ελαιοτριβεία, επειδή περιέχει πολύ υγρασία. Προφανώς, έχει υψηλό ρυπαντικό φορτίο και ο δείκτης COD είναι υψηλός. Περιέχει επίσης σχεδόν αυτούσια πολλά από τα θρεπτικά συστατικά που βρίσκει κανείς στον καρπό της ελιάς και στο λάδι.

Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα και οι επιχειρηματίες έκαναν αυτό που έπρεπε από την πλευρά τους στην προσπάθεια να λυθεί ένα τόσο πιεστικό πρόβλημα: μελέτησαν και σχεδίασαν τρόπους διαχείρισης των παραπροϊόντων ή των εν δυνάμει αποβλήτων στην κατεύθυνση της ανάκτησης και της επαναχρησιμοποίησης κάθε «αξίας» η οποία βρισκόταν κρυμμένη σε αυτά.

Καρδιοπροστασία με απόβλητα.

Για τους επιστήμονες, η σύνδεση ήταν απλή, σχεδόν αυτόματη: η μεσογειακή διατροφή προστατεύει την καρδιά και η προστασία – μεταξύ άλλων – οφείλεται στην αναστολή του φλεγμονώδους παράγοντα PAF, ο οποίος παίζει ρόλο στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας η οποία φράζει τις αρτηρίες.

Από το 2007,  μια ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών, με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή Γιάννη Ζαμπετάκη, ύστερα από μια σειρά πειραμάτων απέδειξε ότι η προσθήκη στη διατροφή συγκεκριμένων ιχθυελαίων, μείωνε σημαντικά τις βλάβες στις αρτηρίες και, συνεπώς, απομάκρυνε την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων.

Το επόμενο βήμα ήταν αυτονόητο και εντυπωσιακό. Συνδυάστηκε η μεσογειακή διατροφή με την ευεργετική δράση των ιχθυελαίων. Στο τελευταίο δίμηνο της διατροφής τσιπούρας ιχθυοτροφείου, προστέθηκε επεξεργασμένη ελαιοπυρήνα. Τα ιχθυέλαια από αυτές τις τσιπούρες ήταν δέκα φορές πιο αποτελεσματικά στη μάχη κατά του σχηματισμού αθηρωματικής πλάκας! Για να το πούμε απλούστερα, όπως αποδείχτηκε και στο εργαστήριο αλλά και σε πειράματα με πειραματόζωα, το κρέας από τσιπούρα ιχθυοτροφείου η οποία στο τελευταίο δίμηνο είχε τραφεί με ελαιοπυρήνα, ένα απόβλητο της παραγωγής ελαιόλαδου, μείωνε σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων!

Ένα μεγάλο βήμα στην αντιμετώπιση ενός σημαντικού περιβαλλοντικού προβλήματος, αυτό της διάθεσης της ελαιοπυρήνας, είχε ήδη γίνει και παράλληλα ένα τεράστιο βήμα στην παραγωγή υψηλής ποιότητας καινοτόμων τροφίμων, που είχε μελετηθεί, σχεδιαστεί και εκτελεστεί εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα ήταν σε εξέλιξη!

Η συνέχεια θα είναι το ίδιο εντυπωσιακή!

* θα ακολουθήσουν τουλάχιστον άλλα τρία άρθρα με το ίδιο θέμα, δύο από αυτά θα έχουν επίσης σχέση με την τροφή

Χρήσιμοι σύνδεσμοι:

Το έργο PROSODOL,  Στρατηγικές για τη βελτίωση και την προστασία της ποιότητας των εδαφών από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες.

Οι αρνητικές επιπτώσεις του Κατσίγαρου, του Ευάγγελου Παυλή

Η κλαδική ανάλυση από την Τράπεζα Πειραιώς

Ψάρια κατά της καρδιοπάθειας (Έθνος της Κυριακής, 25.11.2007)

 



Περιβαλλοντολόγος κατ' επάγγελμα με οικολογικές ανησυχίες, φιλελεύθερος αριστερός, άθεος, λάτρης της τεχνολογίας, επίμονος, ενίοτε ξεροκέφαλος έτοιμος πάντα για συγνώμη όταν αποδειχθεί ότι είχα λάθος, πράγμα που συμβαίνει σπάνια. Ον πολιτικό του είδους της χρονίας νόσου, με μικρές περιόδους άνευ εξάρσεων. Γραφεύς και αναγνώστης, επιδεκτικός σε αλλαγές, θαυμαστής του καινούργιου, ελπίζω νέος μέχρι τα βαθιά γεράματα και αιώνιος φοιτητής στα πανεπιστήμια της ελεύθερης γνώσης. Άνθρωπος των λόγων και των πράξεων, ανάλογα του τι η περίσταση επιτάσσει. Η στιγμιαία εμπλοκή με την πολιτική της ψηφοθηρίας, πέρασε χωρίς ελπίζω να αφήσει ανεξίτηλα σημάδια.


Η σελίδα είναι βασισμένη στο πρότυπο  Old Paper της ThunderThemes.net και προσαρμόστηκε από την ομάδα του toperivallon. Οι συντάκτες των άρθρων έχουν την ευθύνη του περιεχομένου των και η σελίδα την ευθύνη των ανυπόγραφων.